Kısaca
- Kış aylarında hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Karaciğer yağlanması çoğu zaman belirti vermeden ilerliyor ve tesadüfen saptanabiliyor.
- Uzmanlar, dengeli beslenme, düzenli hareket ve erken tanı ile riskin azaltılabileceğini belirtiyor.
Kış aylarında açık havada geçirilen zamanın azalması, hareketsizlik ve yüksek kalorili besinlerin daha sık tüketilmesi, karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, bu dönemde karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor; bu daha ciddi durum MASH olarak tanımlanıyor.
Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmasa da yürüyüşlerin azalması ve uzun süre hareketsiz kalınması kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Karın çevresindeki yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketilmesi ve ihtiyaçtan fazla kalori alınması da riski yükseltebiliyor.
Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşta veya fazla kilolu kişilerde görülmüyor; çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tümüyle ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınıyor.
Yağlanma çoğu zaman belirgin şikayete yol açmıyor ve ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanıyor. Yorgunluk veya karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor; obezite, diyabet ya da metabolik risk faktörü taşıyanların belirti beklemeden değerlendirilmesi öneriliyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis, yani nedbe dokusu gelişebiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamalara ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozisin derecesine göre değişiyor.
Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanışa, eklenen şekere ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak enerji alımını artırabiliyor. Tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıklarla birlikte tüketildiğinde kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Bu nedenle porsiyon kontrolüne dikkat edilmesi, ilave şekerin sınırlandırılması ve öğünlerde sebze, baklagil ve yeterli protein bulunması öneriliyor.
Değerlendirmede yalnızca karaciğerdeki yağ miktarı yeterli görülmüyor; iltihaplanma ve fibrozis riski de belirleniyor. Kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemler, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Normal karaciğer enzimleri fibrozisin olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte yorumlanıyor. Gerektiğinde ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi uygulanabiliyor.
Korunma önerileri
Fazla kilo varsa kontrollü kilo verilmesi öneriliyor; yaklaşık yüzde 5 kilo kaybının karaciğerdeki yağ miktarını azaltabileceği belirtiliyor. Uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıpların iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabileceği ifade ediliyor.
Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren dengeli beslenme, şekerli içeceklerin sınırlandırılması ve porsiyon kontrolü öneriliyor.
Sağlık durumu uygunsa haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması tavsiye ediliyor. Dışarıda yürünemeyen günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edilebileceği belirtiliyor.
Uzun süre oturmaktan kaçınılması, özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresinin azaltılması ve gün içinde düzenli aralar verilmesi öneriliyor.
Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi riski artıran durumlarda doktor önerisindeki takip ve tedavinin sürdürülmesi gerektiği belirtiliyor.
Kilo verme ilaçları ve bitkisel takviyelerin doktor önerisi olmadan kullanılmaması isteniyor; bazı ürünlerin karaciğer hasarına yol açabileceği ifade ediliyor.
Belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörü taşıyanların gerekli tetkikleri yaptırması ve takip planını doktorlarıyla birlikte oluşturması öneriliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
