Elektrik enerjisinin güvenli şekilde kullanılması, yalnızca kaliteli cihazların tercih edilmesiyle sağlanmaz. Elektrik tesisatının doğru projelendirilmesi, dış etkenlere karşı korunması, düzenli olarak kontrol edilmesi ve gerekli güvenlik sistemlerinin eksiksiz biçimde kurulması da büyük önem taşır. Özellikle sanayi tesisleri, fabrikalar, hastaneler, okullar, iş merkezleri ve toplu konutlar gibi elektrik enerjisinin yoğun kullanıldığı yapılarda güvenlik önlemlerinin başında topraklama ve yıldırımdan korunma sistemleri gelir. Bu sistemler hem insanların güvenliğini korumak hem de elektrikli cihazların ve tesisatın zarar görmesini önlemek açısından önemli bir görev üstlenir.
Elektrik sistemlerinde meydana gelebilecek kaçaklar, yalıtım problemleri veya arıza durumları ciddi riskler oluşturabilir. Doğru tasarlanmış bir elektrik tesisatı, ortaya çıkabilecek hata akımlarının güvenli bir şekilde uzaklaştırılmasına yardımcı olur. Burada topraklama sisteminin önemi ortaya çıkar. Topraklama, elektrik tesisatındaki hata akımlarının toprağa aktarılmasını sağlayarak dokunma gerilimi nedeniyle oluşabilecek tehlikelerin azaltılmasına katkıda bulunur. Bu nedenle yalnızca yeni yapılan binalarda değil, mevcut tesisatların periyodik kontrollerinde de topraklama sisteminin durumu dikkate alınmalıdır.
Topraklama tesisatının verimli çalışabilmesi için sistemin projeye uygun şekilde hazırlanması gerekir. Kullanılan iletkenlerin özellikleri, elektrotların yerleşimi, bağlantı noktalarının sağlamlığı ve toprağın elektriksel özellikleri gibi birçok unsur sistemin performansını etkileyebilir. Bu nedenle topraklama ölçümü yalnızca formalite olarak görülmemelidir. Ölçüm sonucunda elde edilen değerler değerlendirilerek tesisatın mevcut durumu hakkında daha sağlıklı bilgi edinilebilir. Özellikle zaman içerisinde bağlantılarda oluşabilecek gevşemeler, korozyon veya fiziksel hasarlar sistemin ilk kurulduğu gündeki performansını kaybetmesine neden olabilir.
Topraklama sistemlerinin kontrolünde dikkat edilmesi gereken bazı temel noktalar bulunur. Bunları genel olarak şöyle sıralamak mümkündür:
- Topraklama bağlantılarının sağlamlığı ve sürekliliği kontrol edilmelidir.
- Kullanılan iletkenlerde fiziksel hasar veya korozyon olup olmadığı incelenmelidir.
- Ölçümler uygun cihazlar ve yöntemlerle gerçekleştirilmelidir.
- Tesisatın mevcut durumu, proje ve ilgili teknik gerekliliklerle birlikte değerlendirilmelidir.
- Yapılan kontrollerin sonuçları kayıt altına alınmalıdır.
- Tesisatta değişiklik veya genişletme yapılmışsa topraklama sistemi yeniden değerlendirilmelidir.
Yıldırım kaynaklı elektriksel etkiler de yapıların ve tesislerin güvenliği açısından ayrıca değerlendirilmelidir. Yıldırım düşmesi sonucunda ortaya çıkan yüksek enerji, yapı içerisinde bulunan elektrik ve elektronik sistemlerde ciddi hasarlara neden olabilir. Bu noktada paratoner sistemleri devreye girer. Paratoner, yıldırımın oluşturabileceği risklere karşı yapıların korunmasına yönelik kullanılan sistemlerden biridir. Ancak paratonerin tek başına değerlendirilmesi doğru değildir. Sistem, yapının özellikleri ve mevcut elektrik tesisatıyla birlikte ele alınmalıdır.
Bir yıldırımdan korunma sisteminin tasarımında yapının yüksekliği, kullanım amacı, bulunduğu çevre, çatının yapısı ve içerisinde bulunan hassas elektronik ekipmanlar gibi birçok unsur dikkate alınabilir. Özellikle fabrikalar ve büyük ticari yapılarda elektrik enerjisine bağlı sistemlerin sayısı fazla olduğu için yıldırımdan korunma konusu daha kapsamlı biçimde değerlendirilmelidir. Haberleşme sistemleri, otomasyon ekipmanları, bilgisayarlar, güvenlik sistemleri ve üretim makineleri gibi elektronik cihazlar ani gerilim yükselmelerinden etkilenebilir. Bu nedenle dış yıldırımlık sistemi ile birlikte elektrik tesisatının genel koruma yapısının da değerlendirilmesi önemlidir.
Paratoner tesisatı kurulduktan sonra bakım konusu da ihmal edilmemelidir. Dış ortamda bulunan metal parçalar, bağlantılar ve iletkenler zaman içerisinde çevresel koşullardan etkilenebilir. Yağış, nem, sıcaklık değişimleri ve fiziksel etkenler sistemin bazı noktalarında bozulmalara yol açabilir. Bu nedenle belirli aralıklarla yapılan kontroller, sistemin çalışabilirliği açısından önem taşır. Paratoner bakımı sırasında sistemin genel durumu incelenebilir, bağlantı noktaları kontrol edilebilir ve gerekli ölçümler gerçekleştirilebilir.
Paratoner bakımının düzenli yapılmasının temel amacı yalnızca mevcut parçaları kontrol etmek değildir. Aynı zamanda sistemin yapının güncel durumuna uygun olup olmadığının değerlendirilmesi de gerekir. Örneğin binaya sonradan yeni bir kat eklenmiş, çatı üzerinde farklı metal yapılar oluşturulmuş veya elektrik tesisatında kapsamlı değişiklikler yapılmış olabilir. Böyle durumlarda daha önce hazırlanmış yıldırımdan korunma sisteminin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Bakım ve kontrol süreçlerinde bazı temel uygulamalar öne çıkar. Özellikle şu konuların gözden geçirilmesi faydalı olur:
- Paratoner sisteminin fiziksel durumu incelenmelidir.
- İletkenlerin bağlantı noktaları kontrol edilmelidir.
- Sistemde korozyon veya kopma gibi sorunlar olup olmadığı değerlendirilmelidir.
- Topraklama bağlantıları ve ilgili ölçüm sonuçları incelenmelidir.
- Çatı ve bina üzerinde sonradan yapılan değişiklikler dikkate alınmalıdır.
- Bakım ve ölçüm sonuçları düzenli şekilde kayıt altına alınmalıdır.
Elektrik güvenliği yalnızca bir cihazın veya tek bir sistemin doğru çalışmasına bağlı değildir. Topraklama, yıldırımdan korunma, elektrik panoları, kaçak akım koruma düzenekleri ve diğer tesisat unsurları bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Bir sistemde yapılan iyileştirmenin diğer sistemlerle uyumlu olması, güvenlik açısından daha sağlıklı sonuçlar ortaya çıkarabilir. Özellikle yüksek enerji tüketen işletmelerde bu yaklaşım daha da önem kazanır.
Fabrikalarda elektrik güvenliği konusu üretimin devamlılığı açısından da değerlendirilmelidir. Elektrik kaynaklı bir arıza yalnızca ekipmanların zarar görmesine değil, üretimin durmasına ve işletme maliyetlerinin yükselmesine de neden olabilir. Bu nedenle koruyucu sistemlerin düzenli kontrol edilmesi, beklenmeyen arızaların önüne geçilmesi açısından işletmelere avantaj sağlayabilir. Hastane, okul ve alışveriş merkezi gibi insanların yoğun bulunduğu yapılarda ise elektrik güvenliği doğrudan kullanıcı güvenliğiyle bağlantılıdır.
Bu kapsamda mühendislik hizmetlerinin yalnızca uygulama aşamasında değil, proje hazırlığından kontrol süreçlerine kadar bütün aşamalarda değerlendirilmesi önemlidir. Yapının kullanım amacı ve elektriksel ihtiyaçları doğru analiz edildiğinde daha uygun çözümler oluşturulabilir. Özellikle geniş tesislerde farklı elektrik sistemlerinin birbiriyle uyumlu çalışması için deneyimli teknik ekiplerden destek alınması sürecin daha kontrollü ilerlemesine yardımcı olur.
Elektrik güvenliği alanında hizmet alınacak firmanın deneyimi de karar sürecinde önemli bir kriter olabilir. Çünkü her yapının ihtiyaçları aynı değildir. Bir konut için uygulanabilecek çözüm ile büyük bir fabrikanın elektrik altyapısı için hazırlanacak proje arasında önemli farklılıklar bulunur. Bu nedenle hizmet sağlayıcının farklı tesis tiplerinde edindiği deneyim, mühendislik yaklaşımı ve teknik donanımı dikkate alınabilir.
Bu noktada Alteksan Mühendislik İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, sektördeki uzun yıllara dayanan deneyimiyle elektrik ve mühendislik uygulamalarında çözüm üretmeyi amaçlayan firmalardan biridir. 1991 yılında kurulan şirket, uzman kadrosu ve teknolojik donanımıyla farklı sektörlerdeki müşterilerine yönelik çözümler geliştirmektedir. İstanbul merkezli olarak faaliyet gösteren Alteksan, yüksek gerilim nakil hatları, trafo merkezleri, beton köşkler, jeneratör sistemleri, iç tesisat, proje, topraklama tesisatı ve paratoner tesisatı gibi çeşitli alanlarda hizmet sunmaktadır.
Firmanın çalışma alanları yalnızca belirli bir elektrik uygulamasıyla sınırlı değildir. Fabrika, bina, toplu konut, hastane, okul, iş merkezi ve alışveriş merkezi gibi farklı yapıların A.G, Y.G ve zayıf akım sistemlerinin projelendirilmesi ve anahtar teslim kuruluşunda da çalışmalar yürütmektedir. Bunun yanında sorumlu mühendislik, danışmanlık ve yüksek gerilim işletmenliği gibi hizmetler de teknik çözüm yaklaşımının bir parçasını oluşturmaktadır.
Alteksan’ın yaklaşımında mühendislik bilgisinin yanında müşteri ihtiyaçlarını doğru anlamak da önemli bir yere sahiptir. Elektrik enerjisinin daha sağlıklı ve verimli şekilde kullanılması, üretim süreçlerinin daha sorunsuz ilerlemesine ve zaman kayıplarının azaltılmasına katkı sağlayabilir. Bu nedenle projelerin yalnızca ilk kurulum aşamasına değil, uzun vadeli kullanım koşullarına göre değerlendirilmesi gerekir.
